Hoe train ik medewerkers op het gebied van informatiebeveiliging in de zorg?

Medewerkers train je op het gebied van informatiebeveiliging in de zorg door een combinatie van bewustwording, praktische kennis en terugkerende oefeningen aan te bieden. De basis ligt in het begrijpen van de NEN 7510-norm, de wettelijke verplichtingen die daaruit voortvloeien en de concrete risico’s die medewerkers dagelijks tegenkomen. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het opzetten van een effectief trainingsprogramma voor informatiebeveiliging in de zorg.

Waarom is informatiebeveiliging in de zorg zo gevoelig?

Informatiebeveiliging in de zorg is zo gevoelig omdat zorgorganisaties werken met bijzondere persoonsgegevens die direct raken aan de gezondheid, privacy en veiligheid van patiënten. Een datalek of beveiligingsincident heeft hier niet alleen juridische gevolgen, maar kan ook de zorgverlening direct in gevaar brengen. Bovendien zijn zorgorganisaties wettelijk verplicht om te voldoen aan NEN 7510.

De Wet aanvullende bepalingen verwerking persoonsgegevens in de zorg (Wabvpz) verwijst via het Besluit elektronische gegevensverwerking door zorgaanbieders rechtstreeks naar NEN 7510. Dat betekent dat zorgorganisaties deze norm moeten toepassen bij het beheer, de beveiliging en het gebruik van zorginformatiesystemen. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) verwacht bovendien dat zorgaanbieders beschikken over een functionerend informatiebeveiligingsmanagementsysteem (ISMS) en een actueel continuïteitsplan.

Daar komt bij dat de herziene NEN 7510-certificering uit 2024 meer aandacht besteedt aan actuele risico’s zoals cloudomgevingen en cyberdreigingen. De norm sluit nu ook aan op de Europese NIS2-richtlijn, die naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026 als Cyberbeveiligingswet in de Nederlandse wetgeving wordt opgenomen. De gevoeligheid van zorginformatie maakt het dus niet alleen ethisch noodzakelijk om medewerkers goed te trainen, maar ook juridisch en operationeel.

Welke onderwerpen moet een training informatiebeveiliging in de zorg bevatten?

Een goede training informatiebeveiliging in de zorg behandelt minimaal de basisprincipes van de NEN 7510-norm, de omgang met patiëntgegevens, het herkennen van beveiligingsrisico’s, de meldplicht bij incidenten en de specifieke verantwoordelijkheden van medewerkers binnen het ISMS. De inhoud moet aansluiten op de dagelijkse praktijk van de medewerker.

Concreet gaat het om de volgende onderwerpen:

• NEN 7510 en wettelijke kaders: wat de norm inhoudt, waarom die verplicht is en hoe die zich verhoudt tot de AVG en de WGBO
• Vertrouwelijkheid, beschikbaarheid en integriteit: de drie kernbegrippen van informatiebeveiliging en hoe medewerkers hieraan bijdragen
• Toegangsbeheer en logging: wie toegang heeft tot patiëntdossiers, op basis van welke regels en hoe acties worden vastgelegd (conform NEN 7513)
• Incidentherkenning en meldprocedures: hoe medewerkers een beveiligingsincident herkennen en wat ze moeten doen, inclusief de vereiste meldtermijnen
• Veilig gebruik van systemen en apparaten: omgaan met zorginformatiesystemen, mobiele apparaten en externe applicaties
• Phishing en social engineering: het herkennen van pogingen om toegang te krijgen tot systemen via menselijke fouten

Houd er rekening mee dat NEN 7510 zich richt op de organisatie als geheel en niet op afzonderlijke systemen of applicaties. De organisatie is verantwoordelijk voor de beveiliging van de gegevens die via die systemen worden verwerkt. Dat maakt het des te belangrijker dat medewerkers begrijpen welke rol zij persoonlijk spelen.

 

 

Hoe vaak moeten zorgmedewerkers een training informatiebeveiliging volgen?

Zorgmedewerkers moeten minimaal jaarlijks een training of bewustwordingsactiviteit rondom informatiebeveiliging volgen. Bij wijzigingen in de norm, nieuwe wetgeving of na een beveiligingsincident is aanvullende training noodzakelijk. NEN 7510 vereist dat bewustwording structureel geborgd is binnen het ISMS, niet als eenmalige actie.

De herziene NEN 7510:2024 benadrukt dat informatiebeveiliging organisatiebreed aantoonbaar geborgd moet zijn. Dat betekent dat training niet alleen bij indiensttreding plaatsvindt, maar terugkeert als vast onderdeel van het kwaliteitsmanagement. Denk aan:

• Een introductietraining voor nieuwe medewerkers
• Jaarlijkse herhalingsmodules voor alle medewerkers
• Gerichte trainingen bij functiewijzigingen of nieuwe systemen
• Aanvullende sessies na incidenten of bij wijzigingen in wet- en regelgeving

Organisaties die werken aan informatiebeveiliging als organisatiebreed thema, zullen merken dat de frequentie van training ook afhankelijk is van de uitkomsten van interne audits en management reviews. Als uit een audit blijkt dat bewustwording tekortschiet, dan is dat een directe aanleiding om het trainingsaanbod aan te passen.

Wat is het verschil tussen een eenmalige training en een doorlopend bewustwordingsprogramma?

Een eenmalige training geeft medewerkers basiskennis over informatiebeveiliging op een specifiek moment, terwijl een doorlopend bewustwordingsprogramma gedragsverandering stimuleert door kennis, herhaling en praktijktoepassing structureel te combineren. NEN 7510 vereist een doorlopende aanpak, geen eenmalige interventie.

Het verschil zit niet alleen in frequentie, maar ook in diepgang en effect:

• Eenmalige training: geschikt als startpunt of als reactie op een specifiek incident, maar leidt zelden tot blijvende gedragsverandering
• Doorlopend programma: combineert formele trainingen met praktijkoefeningen, interne communicatie, simulaties en periodieke toetsing

Een doorlopend bewustwordingsprogramma sluit ook beter aan op de eisen van de IGJ, die verwacht dat zorgaanbieders beschikken over een functionerend ISMS met aantoonbare borging. Dat betekent dat je niet alleen kunt aantonen dat medewerkers een training hebben gevolgd, maar ook dat de opgedane kennis daadwerkelijk wordt toegepast in de dagelijkse praktijk.

Bovendien schrijft NEN 7510:2024 voor dat bij een transitie naar de nieuwe norm medewerkers worden geïnformeerd over wijzigingen, rollen worden verduidelijkt en incidentprocedures worden geactualiseerd. Dat is per definitie een doorlopend proces, geen eenmalige actie.

Hoe meet je of de training informatiebeveiliging effect heeft gehad?

Je meet het effect van een training informatiebeveiliging door een combinatie van kennistoetsen, gedragsobservaties, incidentregistraties en interne audits. NEN 7510 vereist dat de effectiviteit van bewustwordingsactiviteiten aantoonbaar wordt gemaakt en gedocumenteerd binnen het ISMS.

Praktische meetmethoden zijn:

• Kennistoetsen voor en na de training: meten of medewerkers de inhoud begrijpen en onthouden
• Phishingsimulaties: testen of medewerkers verdachte berichten herkennen in een realistische omgeving
• Incidentregistratie: bijhouden of het aantal gemelde incidenten toe- of afneemt na een training
• Interne audits: beoordelen of medewerkers de juiste procedures volgen in de dagelijkse praktijk
• Management reviews: bevindingen bespreken op directieniveau en verbeteracties vastleggen

Bijlage C van NEN 7510-2 biedt een handig handvat voor het formuleren van vragen bij interne audits, ook op het gebied van bewustwording en training. Door deze audits te koppelen aan de uitkomsten van trainingen, krijg je een realistisch beeld van wat werkt en wat nog aandacht nodig heeft.

Wie is verantwoordelijk voor informatiebeveiligingstraining binnen een zorgorganisatie?

De eindverantwoordelijkheid voor informatiebeveiligingstraining binnen een zorgorganisatie ligt bij het management. NEN 7510:2024 stelt nadrukkelijk dat governance en managementverantwoordelijkheid centraal staan in het ISMS. In de praktijk wordt de uitvoering belegd bij een informatiebeveiligingsfunctionaris of security officer, maar de directie blijft eindverantwoordelijk.

Dat betekent concreet:

• Het management stelt beleid vast en draagt dit actief uit
• De informatiebeveiligingsfunctionaris of security officer organiseert en bewaakt het trainingsprogramma
• HR zorgt voor integratie van bewustwording in onboarding en persoonlijke ontwikkelplannen
• Leidinggevenden zijn verantwoordelijk voor het naleven van het beleid binnen hun team
• Alle medewerkers zijn individueel verantwoordelijk voor hun eigen handelen

NEN 7510:2024 bevat specifieke beheersmaatregelen rondom managementtraining (maatregel 6.9), wat aangeeft dat ook leidinggevenden zelf getraind moeten worden. Informatiebeveiliging is daarmee geen IT-aangelegenheid alleen, maar een organisatiebrede verantwoordelijkheid die op alle niveaus belegd moet zijn. Een interim security officer kan hierbij tijdelijk ondersteuning bieden als interne capaciteit ontbreekt.

Hoe Diks Process Support helpt met informatiebeveiligingstraining in de zorg

Wij begrijpen dat het opzetten van een effectief trainingsprogramma rondom informatiebeveiliging in de zorg veel vraagt van een organisatie. Van het vertalen van NEN 7510 naar de dagelijkse praktijk tot het aantoonbaar borgen van bewustwording: er komt meer bij kijken dan een eenmalige cursus. Wij ondersteunen zorgorganisaties op alle onderdelen van dit traject.

Wat wij voor je kunnen doen:

• Een GAP-analyse uitvoeren om te bepalen waar jouw organisatie nu staat ten opzichte van NEN 7510:2024
• Een op maat gemaakt bewustwordingsprogramma ontwikkelen dat aansluit op de rollen en risico’s binnen jouw organisatie
• Ondersteunen bij het opstellen of actualiseren van het ISMS, inclusief beleid, procedures en de Verklaring van Toepasselijkheid
• Begeleiding bieden bij interne audits en management reviews
• Interim ondersteuning leveren via een ervaren security officer of KAM-coördinator
• Begeleiden van het volledige traject richting NEN 7510-certificering

We werken niet vóór je, maar met je. Van intake tot certificering staan onze adviseurs naast jouw team, met praktische kennis en heldere communicatie op alle niveaus van de organisatie. Wil je weten wat wij voor jouw zorgorganisatie kunnen betekenen? Neem dan contact met ons op en we kijken samen naar de beste aanpak.

 

Gerelateerde artikelen

• Geldt NEN 7510 voor thuiszorgorganisaties?
• Ik heb al ISO 27001, moet ik dan ook nog NEN 7510 behalen?
• Hoe voorkom je dat klanten weglopen door slechte kwaliteit?
• Waarom falen bedrijven bij ISO 9001 implementatie?
• Hoe onderscheid je je als bedrijf met ISO 9001 bij aanbestedingen?
• Wanneer heb ik een interim QA manager nodig?
• Wat doet een ISO 27001-consultant?
• Wat is een ISMS en hoe bouw je het op?
• Hoe zorg ik voor een goede overdracht na een interim HSE opdracht?
• Hoe los je ISO 27001-problemen op?